این واقعیت پوشیده نیست که فضای نشر کشور، دیری است دچار رکود شدیدی شده، گواه این مدعا پایین آمدن بی سابقه شمارگان کتاب است. با این اوصاف هنوز کسانی به کتابفروشی ها مراجعه می کنند و سراغی از آن «یار مهربان» می گیرند. هر چند کتاب هایی که مردم خواهان آن هستند، شاید تعدادشان چندان زیاد نباشد.

در مراجعاتی که به کتابفروشی های مختلف داشتم، دریافتم که بیشترین فروش در بخش کتاب های نه چندان جدی با موضوع روانشناسی و رمان های عامه پسند است. بعد از آن هم کتاب های درمانی، فراروانشناسی و عرفانی است. دلایل مردم برای خرید کتاب گاهی بسیار جالب است! برای کسی که از بیرون نگاه می کند شاید تصور کند این گفته توأم با اغراق است ولی عین حقیقت است. از شکل و رنگ جلد کتاب بگیرید تا کتابی برای روی شومینه!
درباره این مسائل و وضعیت کتاب و کتابخوانی در ایران و برای آسیب شناسی مسأله ای که با آن روبه رو هستیم، نظر دکتر محمد علی اسلامی ندوشن (نویسنده برجسته کشورمان) را جویا شدم، که همواره در مقالاتش نسبت به موضوع فرهنگ و کتابخوانی حساسیت داشته است.
 وی در پاسخ گفت: «جوانان ما از فرهنگ و تمدن خود تا حدی فاصله گرفته اند، اطلاعاتشان درباره گذشته ایران و ادبیات ناقص است. به نظرم این امر سلامتی معنوی آن ها را تهدید می کند. کتاب خواندن باعث می شود جوانان ما فرهنگ کشور خودشان را بشناسند و بتوانند به پیشرفت کشور کمک کنند. امروز جوانان ما بیشتر به فوتبال می پردازند و چیزهایی از این قبیل. از کتاب بریده اند. اگر چیزی می خوانند در همان حد است که در کتب درسی وجود دارد. الان هم کتاب های خوبی چاپ می شود. مسأله این نیست که کتاب خوب وجود ندارد بلکه علایق دیگری در بین جوانان باب شده. جوانان قدر وقت و عمر خود را نمی شناسند. در ادبیات ما به وقت شناسی و بهار جوانی خیلی بها داده شده ولی جوانان ما با ادبیات سر و کاری ندارند.»

انتخاب کتاب

جوانان ما از فرهنگ و تمدن خود تا حدی فاصله گرفته اند، اطلاعاتشان درباره گذشته ایران و ادبیات ناقص است. به نظرم این امر سلامتی معنوی آن ها را تهدید می کند. کتاب خواندن باعث می شود جوانان ما فرهنگ کشور خودشان را بشناسند و بتوانند به پیشرفت کشور کمک کنند.دوران کودکی مهم ترین زمان برای پایه ریزی فرهنگی است. کودکی که با ارزش های فرهنگی رشد کند همواره مجالی برای اندیشیدن و کتابخوانی کتاب خواهد داشت

دکتر ابوطالب میرعابدینی (استاد دانشگاه و پژوهشگر تعلیم و تربیت) در پاسخ به مسائل و پرسش هایی که با وی در میان گذاشتم، چنین اظهار داشت: «مردم ما خیلی کم کتاب می خوانند. مشکلات اقتصادی مردم تا حدی مانع از گرایش آن ها به کتاب و مطالعه می شود چرا که نیازهای اقتصادی آن ها برآورده نشده تا به سراغ نیازهای دیگر بروند.
ضمناً در عرصه مدیریتی و کتابفروشی ها آن طور که باید از متخصصان استفاده نشده که اگر بشود، در بهبود بازار کتاب تأثیر خواهد گذاشت. علی رغم این، نسل جدید با اندکی شوخی، نسلی ساندویچی است و می خواهد همه علوم و معارف در یک ساندویچی جمع شود و در اختیارش قرار گیرد. تحمل، مداقه و تأمل در نسل جدید، بسیار اندک است. این هم ناشی از روش های نامناسب در عرصه تعلیم و تربیت و کم توجهی به موضوع مهم آموزش است.
در حالی که بیشترین سرمایه گذاری در کشورهای پیشرفته، معطوف به کودکان و نوجوانان و مدارس است تا ذهن های کنجکاو و توانایی افراد از کودکی شناسایی شود، ما به موضوع آموزش در سطوح ابتدایی توجه لازم را نداریم. به همین علت، در دانشگاه ها با وضع مطلوبی روبه رو نیستیم و متأسفانه در این سال ها بازار پایان نامه نویسی درست روبه روی دانشگاه تهران، خیلی رونق گرفته! و این برای جامعه علمی ما یک خطر مسلم است. افزایش گرایش به پول و ثروت، بلای بزرگی است که امروز در همه سطوح شاهد آنیم.
در ممالک مترقی، علی رغم پیشرفت های بزرگ و زندگی های رنگارنگ، جایگاه کتاب و مطالعه نزد مردم محفوظ است. چون اهمیت فرهنگ و دانش از راه آموزش به آن ها منتقل شده و کتاب برایشان ارزش دارد. ولی در جامعه ما کتاب ارزش واقعی خود را ندارد و بر این مبنا معیارهای خرید کتاب در بین مردم یا هیجانی است و یا ناشی از سردرگمی و ناآگاهی».
اینکه مشکلات اقتصادی مانع از گرایش مردم به کتاب و کتابخوانی است در شرایطی که قشر مرفه  کتاب را به عنوان بخشی از دکوراسیون خانه برمی گزیند چندان پذیرفته نیست. همانطور که دکتر میرعابدینی اشاره می کند، دوران کودکی مهم ترین زمان برای پایه ریزی فرهنگی است. کودکی که با ارزش های فرهنگی رشد کند همواره مجالی برای اندیشیدن و کتابخوانی کتاب خواهد داشت.
به هر روی آنچه مشخص است اینکه مردم نیازمند راهنمایی هستند، مردم نمی دانند که چگونه بخوانند و چه بخوانند. نویسندگان، صاحب نظران و تمام کسانی که می توانند نقش هدایت کننده را در جامعه در زمینه مطالعه بر عهده بگیرند، باید از طریق رسانه ها و بویژه رادیو و تلویزیون با مردم در ارتباط باشند و صدای شان به شهروندان برسد. کتاب هم مانند هر کالای دیگری نیاز به معرفی و تبلیغ دارد. در سراسر دنیا از رسانه های جمعی در ترویج فرهنگ های سازنده بهره می برند، چه عنصر فرهنگی ای ماندگارتر از کتاب...

معیار انتخاب کتاب